Światłolecznictwo

Światłolecznictwo to dział fizykoterapii, metoda leczenia światłem wykorzystująca jego naturalne (helioterapia) lub sztuczne źródła (aktynoterapia), emitujące głównie promienie podczerwone (sollux), nadfioletowe (lampa kwarcowa) lub skojarzone światło obu typów promieniowania.
I. Helioterapią określa się wykorzystanie do celów leczniczych promieniowania słonecznego.
Promienie słoneczne są dla nas codziennością, umilają nasze życie, lecz z drugiej strony są bardzo złożonym zjawiskiem. Słońce - eliksir życia. Bez jego światła nie powstałoby i nie istniałoby życie na Ziemi. Od miliardów lat Słońce nieustannie wytwarza ogromną ilość energii, której tylko niewielka część dociera w postaci promieni słonecznych na Ziemię, ale ta ilość i jakość promieniowania wystarcza do zachowania życia roślin, zwierząt i ludzi.
Helioterapia - leczenie naturalnym światłem słońca - kąpiele słoneczne

Helioterapię stosuje się w leczeniu:

gruźlicy kostno-stawowej,
gruźlicy dróg moczowych,
gruźlicy węzłów chłonnych,
przewlekłych stanów zapalnych stawów,
przewlekłych nieżytów dróg oddechowych,
łuszczycy,
czyraczności,
trądziku pospolitego oraz zaburzeń wzrostu kości u dzieci.

Przeciwwskazaniem do stosowania kąpieli słonecznych jest gruźlica płuc, niewydolność krążenia, choroba nowotworowa, skłonność do krwawień z narządów wewnętrznych, nadczynność tarczycy oraz zaawansowana miażdżyca.
Promienie słoneczne były kiedyś jedyną formą fototerapii, która jednak straciła na znaczeniu i jest coraz rzadziej stosowana. Obecnie fizykoterapia coraz częściej korzysta z aktynoterapii.
II. Aktynoterapia - leczenie sztucznym światłem

Aktynoterapią określa się wykorzystanie do celów leczniczych sztucznych źródeł promieniowania świetlnego (sollux, lampy kwarcowe, laser).

1. Promieniowanie podczerwone

Reakcje organizmu na promieniowanie podczerwone
Skutki działania promieniowania podczerwonego na organizm zależą od wielu czynników obejmujących między innymi cechy samego promieniowania czy cechy reaktywności organizmu. Duże znaczenie ma widmo promieniowania, energia fotonów, odległość od naświetlanej skóry, jak i wielkość naświetlanej powierzchni. Reakcja organizmu zależy również od stanu skóry, jej wilgotności, grubości tkanki podskórnej oraz stanu układu krwionośnego i chłonnego. Występujące skutki biologiczne są reakcją na wywoływanie fizjologicznych odruchów układu naczyniowego skóry (organizm dąży do zachowania homeostazy cieplnej).
Wpływ biologiczny promieniowania podczerwonego polega na działaniu ciepła, które powoduje między innymi:

poprawę ukrwienia skóry i zwiększenie wydzielania potu;
rozszerzenie naczyń włosowatych skóry a co za tym idzie zwiększony przepływ przez tkanki krwi tętniczej;
reakcje ze strony naczyń głębiej położonych zgodnie z prawem Dastre-Morata. Prawo to mówi, iż "bodźce termiczne (zimno lub ciepło) działając na duże powierzchnie skóry, powodują przeciwne do naczyń skóry zachowanie się dużych naczyń klatki piersiowej i jamy brzusznej. Naczynia nerek, śledziony i mózgu wykazują odczyn taki sam, jak naczynia skóry.";
pobudzenie procesów metabolicznych;
działanie przeciwbólowe poprzez podwyższenie progu bólu;
zmniejszenie napięcia mięśni.

Promieniowanie podczerwone stosuje się w:

przewlekłych i podostrych procesach zapalnych i reumatycznych stawów oraz części miękkich kończyn;
przewlekłych i podostrych stanach zapalnych jamy nosowej, zatok przynosowych, ucha zewnętrznego i stawów żuchwy;
nerwobólach oraz zespołach bólowych; O stanach po zapaleniu bakteryjnym, odmrożeniu i uszkodzeniu promieniami rtg lub UV; O chorobach naczyń krwionośnych i obwodowych np. choroba Reynaud;
naciekach i ropniach tkanek miękkich, naciekach po zbyt płytko podanych zastrzykach;
jako zabieg przygotowawczy przed masażem, kinezyterapią i niektórymi zabiegami z zakresu elektrolecznictwa, jak np. jontoforeza.

Ogólne przeciwwskazania do stosowania promieniowania podczerwonego
Przeciwwskazaniem są:

nieodwracalne uszkodzenia skóry i naczyń (zmiany troficzne, miażdżyca tętnic) oraz obrzęki;
zaburzenia czucia;
świeże urazy grożące krwawieniem oraz choroby zakrzepowe (np. zakrzepowe zapalenie żył);
choroby nowotworowe;
starość (miażdżyca oraz niewydolność krążenia są bezwzględnym przeciwwskazaniem);
nadciśnienie tętnicze od II stopnia wg WHO;
okres ciąży;
miesiączka;
stany podgorączkowe i gorączka;
niewydolność mięśnia sercowego, stan po zawale, wady serca;
choroby nerek;
ostre stany zapalne jajników, wyrostka robaczkowego, pęcherzyka żółciowego.

2. Promieniowanie nadfioletowe
Pod wpływem promieni UV w tkankach i ich elementach zdolnych do absorpcji (np. w karotenie, kwasach nukleinowych, histydynie, tyrozynie, lipoproteinach, melaninie, hemoglobinie), zachodzą różne reakcje chemiczne, takie jak synteza, utlenianie, redukcja lub rozpad. Są one przyczyną występowania odczynu fotochemicznego, tworzenia pigmentu czy wytwarzania witaminy D.
Wpływ promieniowania ultrafioletowego na organizm

Wpływ promieni UV na skórę.
Wpływ na szpik kostny
Wpływ na gruczoły wewnętrznego wydzielania.
Wpływ na przemianę materii.
Wpływ na gospodarkę mineralną ustroju
Wpływ na układ oddechowy.

Wskazania do stosowania promieniowania ultrafioletowego
Promieniowanie ultrafioletowe stosuje się w:

chorobach uszu, nosa, gardła, nawracających anginach, alergicznych nieżytach nosa, przewlekłych zapaleniach oskrzeli;
krzywicy;
wszystkich anemiach z wyjątkiem złośliwych - niski poziom żelaza we krwi, zmniejszona ilość hemoglobiny i erytrocytów;
chorobach gośćcowych (wskazaniem będą wszystkie destrukcyjne i zwyrodnieniowe formy gośćca, przeciwwskazaniem ostre zapalenie stawów);
ZZSK;
gośćcu tkanek miękkich, a więc powięzi, więzadeł, czy mięśni w najbliższym sąsiedztwie stawów;
myalgiach;
neuralgiach;
stanach po półpaścu;
trudno gojących się ranach;
trądziku pospolitym;
wyłysieniu plackowatym;
utrudnionym zroście kości;
niedoczynności gruczołów wewnętrznego wydzielania, jak tarczyca, jajniki.

Przeciwwskazania do naświetlania promieniami ultrafioletowymi
Przeciwwskazaniami są:

nowotwory złośliwe narządów wewnętrznych;
zaawansowana miażdżyca;
stany gorączkowe bez względu na pochodzenie;
osoby powyżej 70 roku życia;
fotosensybilizacja, obojętnie czym jest spowodowana;
nadczynność tarczycy;
cukrzyca wieku średniego i starczego;
choroby psychiczne przebiegające z nadmierną pobudliwością;
padaczka;
niewydolność mięśnia sercowego;
wodobrzusze;
choroby nerek.